Zuidplas moet broekriem stevig aanhalen

Zuidplas – Gemeente Zuidplas staat voor de grootste bezuinigingsoperatie sinds haar ontstaan in 2010. Voor komend jaar verwacht de gemeente een tekort van ruim acht miljoen euro. Hard ingrijpen is noodzakelijk.

Het college presenteerde vrijdag de jaarcijfers over 2022. Die zagen er mooi uit, met een positief saldo van 7,7 miljoen euro. Het miljoenenoverschot wordt echter overschaduwd door het grote tekort dat aanstaande is. Om de begroting voor 2024 rond te krijgen, moet het college een gat dichten van 8,1 miljoen euro. Op langere termijn ziet de begroting er nog rampzaliger uit. Het tekort zal met het huidige uitgavenpatroon verder oplopen tot 14 miljoen euro. Dat is tien procent van de totale gemeentebegroting.
De gemeenteraad werd donderdag bijgepraat over de slechte financiële vooruitzichten. Anderhalve maand geleden gaf wethouder Jan Willem Schuurman al een verlieswaarschuwing.

Inflatie
De grote boosdoener is de oplopende inflatie, waardoor kosten en dus de gemeentelijke uitgaven zijn gestegen. De gemeente is steeds meer geld kwijt aan maatschappelijke gebouwen en infrastructurele projecten. Asfalt is zeventig procent duurder geworden en de hout- en staalprijzen zijn omhoog geschoten.
Ook de kosten voor andere posten zijn gestegen. Zo moet er anderhalf miljoen euro meer worden overgemaakt aan gemeenschappelijke regelingen (o.a. Veiligheidsregio en IJsselgemeenten), gaan de salarissen van ambtenaren door de cao een miljoen extra omhoog en zijn de rentelasten toegenomen. Tegelijkertijd lukt het de gemeente niet om de jeugdzorgkosten te beteugelen (plus twee miljoen euro).

Ingewikkelde boodschap
Volgens wethouder Schuurman is het een ingewikkelde boodschap aan de inwoners van Zuidplas; aan de ene kant worden zwarte cijfers geschreven voor 2022, aan de andere kant is er het miljoenentekort dat Zuidplas zich niet kan veroorloven.

Schuurman plaatste vrijdag meteen een kanttekening bij het miljoenenoverschot van 7,7 miljoen: daarin zit ruim vier miljoen euro die voor afgelopen jaar was bestemd, maar nog niet is uitgegeven. Daardoor valt het daadwerkelijke ‘overschot’ een stuk lager uit.
Wat het voor het college extra lastig maakt om de tekorten te dekken, is dat het Rijk de gemeente incidenteel geld heeft toegeschoven. Deze incidentele bijdrage mag Zuidplas niet gebruiken om structureel in de begroting op te nemen. “We zijn hierover wel in gesprek met het Rijk”, zegt burgemeester Han Weber.
“We komen hierdoor in een aparte situatie”, stelt Schuurman. “We moeten eerst het gat van 8,1 miljoen euro dichten om er vervolgens achter te komen dat het Rijk aan het einde van dit jaar gaat bijplussen en dat we weer zwarte cijfers schrijven.”

Herstelplan 3.0
De wethouder zei dat het financiële gat dusdanig groot is dat het college denkt dat de ‘kaasschaafmethode’ alleen niet voldoende is. “De inwoners zullen dit, hoe dan ook, gaan voelen”, was zijn boodschap. Waar op bezuinigd gaat worden, wordt later duidelijk. Het college maakt met de gemeenteraad een herstelplan (herstelplan 3.0 genaamd), waarvoor negen criteria worden vastgesteld. Gekeken wordt naar het effect van bezuinigingen op eventuele voorzieningen, het principe van de gebruiker betaalt, mens voor steen, en of de genomen maatregelen leiden tot een proces dat niet meer om te keren is, als de financiële rust is teruggekeerd.
Zo willen het college en de raad voorkomen dat voorzieningen voorgoed verdwijnen. “De bezuinigingen mogen niet leiden tot het slopen van onze dorpen”, zo verwoordde CDA-fractievoorzitter Benno de Ruiter het.

Lokale lasten
De bezuinigingsoperatie wordt bemoeilijkt omdat maar twintig miljoen van de totale begroting (van ongeveer 140 miljoen) direct beïnvloedbaar is. Leendert Karreman (VVD) meende dat het onmogelijk is om de ruim acht miljoen hierin te vinden. Hij nam namens zijn partij alvast een voorschot op stijging van de lokale lasten. “Wij zijn geen voorstander, maar gezien de situatie zal het onvermijdelijk zijn.”
PvdA/GroenLinks noemde een verhoging van de ozb noodzakelijk om de inkomsten en uitgaven weer in de pas te laten lopen. Raadslid Martin Damen zei ook dat het maatschappelijk middenveld zo veel mogelijk gespaard moet worden. “Sport, onderwijs, zorg; we moeten voorkomen dat we met bezuinigingen deze essentiële elementen in onze samenleving kapot maken. Verenigingen hebben net de coronacrisis achter de rug en de energiecrisis verwerkt.”

Jeugdzorg
De discussie over waar de bezuinigingen moeten plaatsvinden, zullen ook gaan over de jeugdzorg. De kosten hiervan blijven maar stijgen en hebben daardoor een blijvende impact op de gemeentelijke financiën. In de raad gaan er geluiden op om de jeugdzorg een eigen potje te geven, waaruit alles gedaan moet worden. Dat is echter een lastige afweging, omdat verantwoordelijk wethouder Frans Klovert dan zal moeten gaan snijden in de niet-wettelijke taken. En dat kan wel eens een averechts effect hebben, liet hij weten. “Als we besluiten om preventief zaken niet meer te doen, dan besparen we daarmee aan de voorkant geld, maar de kans bestaat dan ook dat we aan de achterkant flink meer kosten maken omdat er dan wordt doorverwezen naar de reguliere zorg.”

Pot met goud
Het college kan er ook voor kiezen om projecten niet of later uit te voeren. Ook de ambities van het nieuwe college, dat amper een jaar geleden aantrad, worden onder de loep genomen, aldus Schuurman. “Ambtenaren maken op dit moment een analyse en daarbij kijken ze meteen of uitvoeringsmaatregelen goedkoper kunnen.” Zuidplas is niet onbekend met een herstelplan; twee jaar geleden moest ook de broekriem worden aangehaald. Destijds hoefden de bezuinigingen vanwege meevallers niet te worden uitgevoerd of konden snel worden teruggedraaid. De hoop dat dit opnieuw gebeurt, is niet groot. “We moeten flink aan de bak, tenzij we een pot met goud vinden”, sprak D66-fractievoorzitter Mark Clavaux. (Erik van Leeuwen)